Ana içeriğe atla

İnsanın Ufak Tefek Tuhaflıkları


Grace Paley ile Derya Sönmez’in Sarnıç’taki yazısı sayesinde tanıştım. Elleri dert görmesin.

Kitap kapaklarının önemli olduğunu biliyoruz. Yazı karakteri, kapak görseli, tasarım etkili elbet. Yoksa İnsana Hiç Rahat Yok Kendinden kitaplığımdaki “hevesle alınıp aylarca okunmayı bekleyen kitaplar” bölümündeki yerini alabilirdi. Kitap, yeni bir yayınevi olan Yüz Yayınları tarafından basılmış. Yayınevinin ilk kitabı. İyi, albenili bir baskı. Umarım nice kitapları olsun. Öncelikle de Grace Paley ablamızın diğer iki öykü kitabını yayımlarlar umarım.

İnsana Hiç Rahat Yok Kendinden Grace Paley’in Türkçede yayımlanan ilk kitabı. Ama Türkçe’de hiç yayımlanmamış değil. Adam Öykü’nün 56. sayısında bir öyküsü yayımlanmış vakti zamanında. Babamla Sohbet adlı öyküyü okuyamadım, çünkü o sayısı yok bende derginin. Ama Ali Smith’in sesinden dinleyebilirsiniz bu öyküyü. (Buradan yakın)

Dünya Kitap’tan çıkan ve baskısı bulunmayan Amerikan Edebiyatı Öykü Antolojisi’nde de varmış ama maalesef bu kitap da yok bende (zaten baskısı da yok kitabın), bu nedenle, hangi öyküsü/öykülerini çevirmişler, bilemiyorum.

Grace Paley’i ben hem öyküleri hem de –birkaç röportajından anladığım kadarıyla– edebiyata, yazarlığa bakışı, tavrı nedeniyle sevdim. Ablamız Aşkenaz bir aileye doğmuş. Amerika’da doğmasına rağmen göçmenliğin, evde konuşulan Yidiş dilinin izleri var zaten öykülerinde. Muhalif, aktivist bir abla. Öğretmenlik yapmış geçinebilmek için. Çocukları olmuş. Belki az yazmasının nedeni bunlar olabilir. Derken. Bakın bir söyleşisinde neler demiş? Söyleşiyi yapan kişiden alıntılıyorum: İnsanlar sıklıkla Grace Paley’e neden bu kadar az yazdığını sorarlar; yetmiş yılda üç hikaye kitabı ve üç şiir kitabı. Paley’in bu soruya birçok cevabı var. Bu yanıtlardan biri, tembel olduğu ve bunun bir yazar olarak en büyük kusuru olduğudur. Seyrek de olsa itiraf ettiği şey ise, kendi deyişiyle; bunu söylemek “çok ince” bir davranış olmasa da, çenesi düşük meslektaşlarının bir romanda anlatacakları şeyi onun birkaç hikayede anlatabilmesidir. Ayrıca, zamanını geçirecek başka birçok önemli şeyleri olduğuna dikkat çeker. Çocuk yetiştirmek ve politik eylemler gibi. “Sanat,” diye açıklar, “çok uzun ve hayat çok kısa.”

E gel de bu ablayı sevme şimdi. Kasım kasım kasılan, yeni kitapları için “lansman” ya da “PR” yapan ve pop şarkıcıları gibi fotoğraf çektiren yazarlar çağında gel de bu ablayı sevme. Bir yeri yazmak için oraya gitmeler, yok yazar bunalımları, yazarken kanamaklar, acı çekmek pozları filan. Bakın ablaya. Samimiyet uzun, hayat kısa a dostlar!

Raymond Carver bir söyleşisinde, hayranı olduğu yazarlar arasında sayıyor Grace Paley’i. Güzel dergi Adam Öykü’nün Kısa Kısa Öykü Özel Sayısında (Eylül-Ekim 1997) da şöyle demiş Grace ablamız: “Gerçek şu ki insanlar çok çok kısa öykülerden –tıpkı uzun şiirlerden olduğu gibi– korkuyorlar. Kısa öykü romandan daha çok şiire yakındır. (Bunu milyonlarca kez söyledim.) Çok çok kısa olduğunda ise –1, 2 ya da 2,5 sayfa– şiir gibi okunmalıdır. Yani yavaş yavaş okunmalıdır. Atlaya atlaya okumayı seven kişiler üç sayfalık bir öyküde atlama yapamazlar.”

Lafı çok uzattık. Aşağıda bu güzel ablamızın henüz Türkçe’ye çevrilmemiş olan Later The Same Day adlı kitabından iki öyküyü çevirdim, okuyabilirsiniz. Umarım çevrilmemiş olan diğer kitabı Enormous Changes At The Last Minute ile birlikte çevrilir ikisi de… Onur Çalı




Adamın Biri Bana Hayat Hikayesini Anlattı
Vicente dedi ki: Doktor olmak istiyordum. Tüm kalbimle doktor olmak istiyordum.

Vücuttaki her bir kemiği ve organı öğrendim. Neye yaradıklarını. Neden çalıştıklarını.

Okuldan bana dediler ki: Vicente, sen mühendis ol. İyi olur. Kafan matematiğe basıyor.

Ben okuldakilere dedim ki: Ben doktor olmak istiyorum. Organların birbirlerine nasıl bağlandıklarını bile biliyorum. Bir şey ters gittiğinde, nasıl onarılacaklarını biliyorum.

Okuldakiler dediler ki: Vicente, sen gerçekten çok mükemmel bir mühendis olacaksın. Tüm testlerden ne kadar iyi bir mühendis olacağın anlaşılıyor. Testler iyi bir doktor olacağını göstermiyor.

Ben dedim ki: Off ama ben doktor olmayı çok istiyorum. Neredeyse ağlayacaktım. On yedimdeydim. Dedim ki: Belki de siz haklısınız. Öğretmen olan sizsiniz. Müdür olan sizsiniz. Toy olduğumu biliyorum.

Okuldakiler dediler ki: Ha, ayrıca orduya yazılacaksın.

Orada beni aşçı yaptılar.  İki bin adama yemek yaptım.

Şimdi beni görüyorsun işte. İyi bir işim var. Üç çocuğum var. Bu Consuela, karım. Onun hayatını kurtardığımı biliyor musun?

Şöyle oldu; acı çekiyordu. Doktor dedi ki: Neyin var? Bitkin mi hissediyorsun? Çok mu çalıştın? Kaç çocuğun var? Bu gece iyice dinlen, yarın test yapacağız.

Ertesi sabah doktoru aradım. Dedim ki: Hemen ameliyata alınması gerekiyor. Kitaplara baktım. Ağrısının yerini buldum. Baskının nereden geldiğini anladım. Sorun olan organını açık bir şekilde biliyorum.

Doktor bir test yaptı. Dedi ki: Derhal ameliyata alınması gerekiyor. Bana dedi ki: Vicente, nasıl bildin?



Annem
Bir gün radyo dinliyordum. Bir şarkı çalındı kulağıma: “Oh, I Long to See My Mother in the Doorway.”* Vay canına! dedim, bu şarkıyı çok iyi anlıyorum. Ben de uzun süredir annemi kapı aralığında görmek istiyordum. Zaten sıklıkla çeşitli kapı aralıklarında durup bana bakıyordu. Bir gün, ön kapıda öylece duruyordu, arkasında kalan koridorun karanlığıyla. Yılın ilk günüydü. Üzgün bir halde bana dedi ki; On yedi yaşındayken sabaha karşı 4’te eve geliyorsan, yirmine bastığında kaçta geleceksin? Herhangi bir anlam yüklemeden, alay etmeden soruyordu. Ölüme doğru kaygılı hazırlıklarına başlamıştı. Yirmi yaşıma geldiğimde, buralarda olmayacağını düşünüyordu. Bu yüzden, endişeleniyordu.

Bir başka seferinde odamın kapı aralığında dikilmişti. O günlerde, Sovyetler Birliği'nde ailenin konumu hakkında saldırgan bir politik manifesto yayımlamıştım. Dedi ki; Tanrı aşkına git ve uyu, seni lanet olası salak, sen ve senin şu Komünist fikirlerin. Biz onları çoktan gördük, Baban ve ben, 1905’te. Neler olacağını biliyoruz.

Mutfak kapısının aralığında, Yemeğini yemiyorsun, demişti, Ortalarda şuursuzca dolaşıp duruyorsun. Ne olacaksın sen?

Sonra öldü annem.

Elbette, hayatımın geri kalanında onu görmek isterdim. Yalnızca kapı aralıklarında değil, birçok yerde; teyzemlerle mutfakta otururken, pencere kenarında sokağa bakarken, bahçedeki çuha ve kirlihanım çiçekleri arasında, oturma odasında babamla.

Konforlu deri koltuklarda otururlardı. Mozart dinlerlerdi. Şaşkınlıkla birbirlerine bakarlardı. Buraya yeni gelmiş, ilk İngilizce sözcüklerini yeni öğrenmişlerdi. Babam, Amerikalı anatomi profesörü olma hakkını gurur verici bir şekilde sınavdan tam puan olarak elde etmişti. Annem, çalıştığı dükkandan yeni ayrılmıştı.

Onu o oturma odasının kapı aralığında görmek isterdim.

Orada bir dakika kadar dikildi. Sonra babamın yanına oturdu. Pahalı bir pikap almışlardı. Bach dinliyorlardı. Annem, babama, Benimle birazcık konuşsana, dedi. Artık pek fazla konuşmuyoruz.

Yorgunum, dedi babam. Görmüyor musun? Bugün otuz kişi geldi muayeneye. Hepsi hasta, hep konuşma konuşma konuşma. Müziğe kulak ver, dedi. Bir zamanlar çok severdin, dedi. Yorgunum, dedi.

Sonra öldü annem.


* Annemi Kapı Aralığında Görsem


Yorumlar

Bu blogdaki popüler yayınlar

Ahır Yakmak

Onu üç yıl önce burada, Tokyo’da, bir arkadaşımın düğününde görmüştüm ve görüşmeye başladık. Aramızda neredeyse bir düzine yaş farkı vardı; o yirmi yaşındaydı bense otuz bir. Bu o kadar da önemli değildi. O zamanlar zihnim bir sürü şeyle meşguldü ve yaş farkı gibi şeyler hakkında kaygılanmaya vaktim yoktu. Ayrıca evliydim ama bu durum onu da rahatsız etmiyor gibiydi. Ünlü bir pandomim ustasıyla çalışıyordu, ay sonunu getirmek için de tanıtım modeli olarak iş buluyordu. Fakat bulduğu bu reklam tanıtım işlerinde genellikle sorun çıkıyordu, fazla bir geliri yoktu. Yetiştiremediği yerde, erkek arkadaşları vardı. Bundan yüzde yüz emin değilim ama bana söylediği şeylerden bunu çıkarmak mümkündü. Daha önce söylediğim gibi, tanıştığımızda pandomim çalıştığını söylemişti. Bir gece, dışarıda bir bardaydık, bana Mandalina Soyma numarasını yaptı. Adından da anlayacağınız üzere, bu gösteride bir mandalina soyuluyor. Solunda mandalinalarla dolu bir kase, sağında ise kabuklar için bir kase vardı. En a…

Kadın Argosu ve "Kadın Argosu Sözlüğü"

Uğruna, tahtını/tacını terk eden krallar vardır. Çok sevilir, kıskanılır, tabanca çekilir, bıçak sıyrılır. Ölünür, öldürülür, gerekirse mahpus yatılır.
Anadır, bacıdır, teyzedir, haladır. Yavukludur, orospudur, metrestir, kapatmadır, yosmadır. Savaşların en büyük mağdurudur. Tecavüz edilir, esir alınır, satılır, köle yapılır. Tecavüzcü değil o asılır, çünkü yargıç erkektir.
Erkekleri de doğurur. Emzirir, besler, bokunu sidiğini temizler, donunu yıkar, pantolonunu ütüler yıllarca. Büyüdüğüne emin olunca, bir başka kadına devreder yaşatsın diye.
Biraz gecikse, kapılarda camlarda bekler sabaha dek. Ölse, gözüyle görmedikçe öldüğüne inanmaz, bekler ölene dek. Şili’de, Arjantin’de, Fransa’da, Ürdün’de hep aynıdırlar; 500, gerekirse 5000 hafta beklerler hiç yüksünmeden; katillere inat. Zalim dövmekten usanır, onlar beklemekten vazgeçmez.
Bu kadar çok işi ve adı olan kadının bir gizli dili de vardır haliyle. Daha doğrusu bilinir ama yazılmamış bir dildir bu. Bu dilin sözcüklerini, deyimlerini yi…

Havuçlu Pilav Meselesi

Yağmur yağıyordu, pis pis yağıyordu. Bu havada ancak yapabilecek bir şey bulanların, bulduklarını yapabilenlerin canı sıkılmazdı. Bense, gazetenin bilmecesini de çözmüş bulunuyordum. Bu kara gün pazar, başka türlü geçerdi.
Karımı düşünmek istedim: Gençti, güzeldi, şimdi akşam yemeğini hazırlamaya çalışıyor ve henüz mutfak işlerinden hoşlanıyordu. Epey çalışmama rağmen onu duygularımda canlandıramadım. Bu fena bir haldi. Ne yapmalı?
Radyo’ya gittim: Uzun dalga bomboştu, orta dalga da öyle… Uzun uzun esnedim.. kısa dalganın parazitleri arasında bir mucize çıktı: Bu enfes bir kemandı ve karımla, daha iki sevgiliyken dinlediğimiz bir…
Her şey canlanıverdi… İçimde kâinatı güzelleştiren, hayata mana veren o büyülü o heyecan belirmeye başlamıştı. Seslendim:
-  Hurrem…
Körpecik sesini işittim.
-  Efendim?
-  Gelsene biraz, dedim.
-  Ne var? diye sordu.
Ne var diye niçin soruyordu sanki? Ben onu güzel ve tatlı şeyleri paylaşmaktan başka ne için çağırırdım?
-  Gel hele! dedim.
-  Ama yemek yetişmeyecek so…

Çıkılacak Kız

Okuyan bir kızla çık. Parasını kıyafet yerine kitaplara yatıran bir kızla çık. Kitapları yüzünden dolabına sığamaz o. Okuyacağı kitapların listesini yapan, 12 yaşından beri kütüphane kartı olan bir kızla çık.
Okuyan bir kız bul. Okuyan bir kız olduğunu çantasında her zaman kitap taşımasından anlayabilirsin.[1] Kitapçıda, sevgiyle raflara bakan ve aradığı kitabı bulduğunda sessizce çığlık atandır o. Sahafta, eski bir kitabın sayfalarını koklayan fıstığı gördün mü? İşte o, okurdur. Hele sayfalar sararmışsa kesinlikle dayanamazlar.
Kahvecide[2] beklerken okuyan kızdır o. Fincanını dikizlersen, sütsüz kremasının yüzdüğünü görürsün çünkü o çoktan dalmıştır kitaba. Yazarın yarattığı dünyada kaybolmuştur. Sen de bir sandalye çek yanına. Sana ters ters bakabilir çünkü okuyan kızların çoğu rahatsız edilmek istemezler. Ona kitabı sevip sevmediğini sor.
Ona yeni bir kahve ısmarla.[3] Murakami hakkında ne düşündüğünü söyle.[4] Kardeşliğin ilk bölümünü bitirip bitiremediğini öğren.[5] Joyce’un Ulysse…

Mihman'ın Sesi

Akif Kurtuluş’un ilk romanı Mihman’da adı geçen şarkılardan hazırladığımız listeyi göreceksiniz aşağıda. Şarkı isimlerinin üstüne tıklayarak dinleyebilirsiniz.  Parantez içlerindeki isimler, alıntının yapıldığı bölüm adını, dolayısıyla alıntının anlatıcısını gösterir. İyi okumalar, iyi dinlemeler!
Estergon Kalesi: Ülkücü bir hocanın takımında iki devrimci topçuyduk. Ercüment Amca müessesenin yöneticilerinden biri olduğu için, takımın torpilli oyuncusu muamelesi görmüştüm başlarda. Benim faşolarla birlikte davranacağımı zannetmişti Cevdet. İdmanda ülkücüler teyp getirip Estergon Kalesi’ni dinletmeye başlayınca, bir gün ben de daha iyi bir teyp getirip dayadım Cem Karaca’dan Kavga’yı, Tamirci Çırağı’nı. Selda Bağcan… O günden sonra birbirimizin kademesine daha başka girmeye başladık.” (Avukat, s. 16) Yalan: Yolun karşı tarafına park ettiğim 306 İksir’e bindim. Hemen Yeliz’in kasetini koydum. İlk gençliğimden beri hastası olduğum bu kadının Yalan şarkısını dinleyerek Bölge Başkanlığı’na yola…

Dost: Vüs’at O. Bener’in Öykü Dünyasına İlk Adım

Vüs’at O. Bener’in 1952’de yayımlanan ilk öykü kitabı Dost’taki öyküler yalın bir dile sahip oluşları ve fazla sözcük kullanımından sakınmaları ile öne çıkar. Bu iki belirgin özellik ilkin Sait Faik öykücülüğünde görülmüş olsa da, Bener, öykü kişilerinin güçlü içselliği ve ruhsal gelgitlerini gündelik dile ustaca yedirerek kendi özgün dilinde yazmayı başarmıştır. Bunun yanı sıra her bir öykünün hemen ilk cümleleriyle güçlü bir atmosfer kurmanın yetkinliğine de sahiptir.

Şimdiye dek Dost’a dair yazılanların üzerine yeni bir şey eklemenin, tekrara düşmemenin zorluğunun farkındayım. Bu zorluğu, hakkında pek konuşulmamış öykülere eğilerek ya da üzerinde zaten kalem oynatılmış olanlara farklı bir açıdan bakmaya çalışarak bir nebze olsun aşmayı umuyorum.

İlkin, kitabın basılmasında başarısının etkin rol oynadığı, kitaba adını veren Dost adlı öyküye bakalım. Öykü, Kasap Ali ile yarenlik eden Niyazi Bey’in kararsız düşünceleri, ruhsal gelgitleri üzerinden ilerler. Kasap Ali duygusuz, acımasız v…