Ana içeriğe atla

63. Dünlük: Eski Kaşardan Tost, İki Yazardan Dost Olmaz (mı?)

5.Kasım.17
Dünyayı şıp diye çözecek kertede değil elbette ve fakat bir gözlemim var. Daha çok iş toplantılarında karşılaştığım bir durum, elbette genellenemez ama şu: 40 yaş civarında ve üstünde olanlar bilgiye ulaşmak için arkadaşlarına güveniyorlar. Hemen telefona sarılıp bilgiyi doğrudan o güvendikleri arkadaşlarından almak eğilimindeler. 40 yaşın altında olanlar ise arkadaşlarından ziyade Google Amcaya bel bağlıyorlar. Nedir bu iki grup da tek başlarına muvaffak olamıyorlar ekseriyetle. Çünkü aranan kişi, sanıldığının aksine, o bilgiye vakıf olamayabiliyor. Google Amcanın saniyeler içinde önünüze serdiği bilgi yığını ise bilen gözler tarafından ayıklanmaya muhtaç oluyor. Sonunda bu iki grup, güçlerini birleştirip kafa kafaya verip ancak öyle muvaffak olabiliyorlar. Yani, sentez kazanıyor. Dünyayı ne Google Amca ne de bilen arkadaşlar kurtaracak; dünyayı sentez kurtaracak bayanlar baylar!
• • •
Pelin Batu’nun Kayıp Şeyler Divanı adlı iki dilli (aşağıda okuyacağınız metindeki “uzak bir amca” ifadesinin müsebbibi de bu olsa gerek) şiir kitabında bir minimal öyküye rastladım:
Kocam sağlıklı bir adamdı. Elma severdi, nazikti. Bir gün kalbi sorun çıkarınca meseleyi çözdüler. Ama bu arada bacağından oldu. Bana gelip sordular, bacağı ne zaman alacağım diye. Anlayacağınız, almam gerekiyormuş. Aldım ben de, ne yapacağımı bilmeden. "Onu bir mezarlığa gömdürmeniz gerek" dediler. Bunun üzerine mezarlığa doğru yola koyulduk, bacak ve ben. Bir bacak için tam parsel alman gerek dediler. "2000 ya da 3000" liraya patlar diye hesapladılar. "Bu parseli alın, kocanız da bacağını takip eder." Uzak bir amca, bunun dinimizde sorun teşkil edebileceğini söyledi. Kocam odasında benimle çay içmeyi bekliyordu. Bacağı nereye gömeceğiz - buydu çay saati konuşmamız.
10.Kasım.17
Animasyon filmlerde hep aynı döngüyü yaşıyorum. Başta önyargılı davranıp izlemeye yanaşmıyorum. Nedir, izledikten sonra da iyi ki izlemişim diyorum. Kırmızı Kaplumbağa filminde de öyle oldu. Bir adam bir deniz kazasından sonra ıssız (daha doğrusu insansız) bir adaya düşer ve olaylar gelişir. Diyalogsuz ama bol sesli bir film Kırmızı Kaplumbağa; doğanın sesleriyle dolu. Yağmur sesi hele, çok etkileyici. Bir saatçiğinizi ayırıp izleyin derim.

İlk başlarda değilse de bir süre sonra (belki yayımlanan ilk yazınızla ya da ilk kitabınız çıktıktan sonra) yazma eylemi ve kendi yazma eyleminiz üzerine düşünmeye başlarsınız. Neden / Nasıl / Ne amaçla yazıyorum? Yazıyorum da ne oluyor? gibi sorular zihninize üşüşür. Bu gibi sorulara verdiğiniz yanıtlar zamanla değişebilir. Hatta yanıt vermeye gönüllü de olmayabilirsiniz. Farkmaz. O soruları sormadan önceki yazan kişi değilsinizdir artık; siz istemeseniz de bu soruların gölgesi, bir biçimde, yazdıklarınıza yansıyacaktır. Bu yansıma olumlu olmayabilir her zaman; soruları sordukça, cevap aradıkça kaleminiz tekleyebilir. Nedir, bu sorular kaçınılmazdır; kaçamazsınız, kurtulamazsınız.
Faruk Duman da, çok erken yaşlarda başladığı “yazı” hakkında sorular sormuş, cevaplar aramış, düşünmüş ve düşüncelerini Yazmalı Defter adıyla kitaplaştırmış. 43 kısa ve birbirine ulanan nottan oluşan tekmil bir deneme olarak da okunabilir Yazmalı Defter, 43 ayrı ve kısa deneme olarak da.
Kendisiyle Sanat Atak sitesinde yapılan söyleşide kitabın nasıl ortaya çıktığını anlatmış Faruk Duman: “Marc Augé’nin Yaşsız Zaman kitabını okuyordum; cümle olduğu gibi aklımda değil ama, yazmanın daha iyi bir ölüme hazırlık olduğunu söylüyordu. Bununla ilgili defterime bir not aldım, sonra o defter bir kitaba dönüştü. Yazmanın bir amacı var mıdır? Bununla ilgili, kesin yargılardan kaçınan, kısa kısa parçalardan oluşan bir kitap.”
Nitekim kitap, o cümleyle açılıyor: “Marc Augé, yazmak ölmek gibidir biraz, diyor. Ama daha az yalnız ölmek.”
Haydi, kitap tanıtım yazılarındaki gibi fiyakalı bir sonla bitirelim bu bahsi: Yazmalı Defter’i okuyunca, yazan bir kişi olarak daha az yalnız hissediyorsunuz kendinizi. Çünkü sizin kafanızdaki soruları başka birinin de sorduğunu, üstelik sormakla kalmayıp cevaplar aradığını görüyorsunuz.
• • •
Feridun Nadir Bey’in yazılarının bazılarını BirGün’de okumuştum ama kitap bütünlüğünde daha bir keyifli olmuş. Evet, Rakı Felsefesine Giriş kitabından bahsediyorum.
Kitapta anlatılan çoğu şeye aşinaymışım. Ve fakat bilmediklerim? Sözgelimi, “unutma bizi dolması” nedir, biliyor musunuz? Ben bilmiyordum. Ya “sabuh” ve “kaylule”nin ne oldukları hakkında bir tahmininiz var mı? Atatürk’ün Münir Nurettin’le neden kavga ettiğini duymuş muydunuz?

Muhabbeti çok uzatmak iyi değildir. Feridun Nadir Bey, “Rakı nasıl içilir?” adlı bölümü “üstat” Aydın Boysan’a bırakmış, ben de öyle yapacağım:
Bardağa ya da adı kadeh ise, ona, önce rakı dökülmez, önce soğuk su sonra soğuk rakı dökülür. İyi karışma böyle sağlanır. Böylece içmeye ciddi olarak hazırlanmış kadeh, önce ağza götürülmez, burna götürülerek koklanır. Derin nefes çekilir. Daha sonra demci, arkasına yaslanarak bardağı ağzına yavaşça yaklaştırır ve önce mutlaka yarım yudum alıp hemen yutmaz. Ağzında yavaşça dolaştırıp, dişleri arasından ciğerlerine hava çeker. Amaç, mideden önce akciğerlerin de şölenden nasibini almasını sağlamaktır. Alınacak ikindi yarım yudumdan sonra arkaya yasalanarak kafa hafiften yukarı kaldırılır, bütün yudum çok yavaş ve kibarca yutulur. Yutar yutmaz da oturulan yerde, helezoni olarak yavaşça sallanılır. Bu hareketin ciddi amacı, rakının mide borusuna helezoni olarak inmesini sağlamak, yani yolunu uzatmaktır. Bu hareket, fizik kanunlarının bir gereğidir. Çünkü Bektaşilere göre, rakının bedene en çok zevk verişi, gırtlaktan mideye inişi sırasındadır. Bu yol helezoni olarak uzamalıdır ki, demcinin zevki artsın. Herkes bilir: Develerin boynu çok uzundur. Bu nedenle yolda yürüyen Bektaşi, bir deve görünce kıskanmış ve “Vay anam! Ne güzel içer bu yahu!” demiştir.”
19.Kasım.17
İlhan Berk’in şu sözünü not etmişim bir yere. Arada sırada kendime hatırlatmalıyım: “Yazmak, hep yazmak isterim/ama yazmayı bilmek istemem.”
• • •
Edebiyat ortamının lügatinde “usta yazar” var, “genç yazar”, yani çırak var. Peki, kalfa yazar yok mu hiç? Neden kimseye kalfa yazar denmiyor? Bence var kalfa yazarlar. Neden olmasın? Usta olmaya gönül indirmeyen, avare, aylak, kendini bilen kalfa yazarlar yok mu? Var elbette. İade-i itibarları acilen verilmeli.
• • •
Neden mi yazıyorum? Bu soruyu çok düşünmüş, evvelce bir yazı döşenip epeyce bahane de bulmuştum. Nedir, zaman zaman değişen bir cevabı vardır bu sorunun. Bugünlerde benim nedenim şu: Hepinizden, ama hepinizden, nefret ediyorum. Ve hepinizi, ama hepinizi, çok seviyorum.
21.Kasım.17
Şavkar Altınel, dergilerde yayımlanmış yazılarından derlediği Tetikçiyi Beklerken kitabındaki (YKY, Nisan 2017) “Yazarlar ve Arkadaşlar” adlı yazısında şöyle der: Birbirlerinin az çok dengi olan iki kalburüstü yazarın arkadaş oldukları pek görülmemiştir. Scott Fitzgeral’la Hemingway’i ele alalım. Eleştirmen Edmund Wilson için üniversite yıllarından tanıdığı Fitzgerald’ın nasıl bir yerinin olduğu açık. Duygusallığa eğilimli olduğu pek de ileri sürülemeyecek Wilson’ın, daha 45 yaşına bile gelmeden ölen eski sınıf arkadaşının yapıtlarından birini baskıya hazırlarken yazdığı “Scott, son kırıntılarını düzene sokuyorum senin bu akşam” diye başlayan şiir, edebiyata tapan iki genç adamın Birinci Dünya Savaşı’ndan önce Princeton’da yaşadıkları kaybolmuş hayata yakılmış bir ağıt. Hemingway’in Fitzgerald’a ya da Fitzgerald’ın Hemingway’e böyle güçlü bir duyguyla bağlı olduğunu gösteren herhangi bir şey bulmak ise kolay değil. Bin Dokuz Yüz Yirmili yıllarda Paris’te yaşayan iki Orta Batılı olarak bir süre görüşmüş olabilirler ama gerçekten arkadaş oldukları söylenemez.”
Wilson’ınki kadar güçlü bir duygudaşlık olup olmadığını bilemem aralarında, terazim yok ama Mister Altınel’in Hemingway ve Fitzgerald hakkındaki “bir süre görüşmüş olabilirler ama gerçekten arkadaş oldukları söylenemez” ifadesi su götürür.
Neden mi su götürür? Bakınız: Hemingway’in Paris yıllarını (1921-26) anlattığı Paris Bir Şenliktir kitabı. Bu kitaptan, Hemingway’le Fitzgerald’ın ilişkisinin, Bay Altınel’in sandığından biraz daha fazla, -sanki- biraz daha güçlü olduğunu anlayabiliyoruz.

Bu ikilinin arkadaşlıkları üzerine kitap bile yazılmış. İnişli çıkışlı, içinde bolca kıskançlık, bolca içki, bolca Zelda ve hatta "penis boyu" gibi mahrem meselelerin de olduğu bir arkadaşlık bu. En azından Paris Bir Şenliktir'e bakınca böyle.
Ama Hemingway'in şu sözü bile Bay Altınel'in savını çürütmeye yeter sanırım: "Onu ayık olarak çok ender görürdüm, ama ayık olduğu zaman oldum olası tatlıydı: yine nükteler yapar, bazen kendisini bile maytaba alırdı. Gelgelelim, kafayı tuttuğu zamanlar genellikle gelip beni bulur, esrik kafasıyle işime karışmaktan zevk alırdı; aynı Zelda'nın onun işine karışmaktan zevk alması gibi. Bu durum yıllarca sürdü, ne var ki yine yıllarca, ayık olduğu zamanki Scott'tan daha gerçek bir dostum olmadı. (PBŞ, Bilgi Yayınevi, Birinci Basım Ağustos 1975, sayfa 199-200, Çeviren: Saydam Özel)
Meseleyi kapatayım diyorum ama çok enteresan, insanın aklını çeliyor. Hem’in (dostları ona ya böyle ya da Papa diye sesleniyormuş), Fitzgerald’a yazdığı 1 Temmuz 1925 tarihli mektuba rastladım nette. Mektup yazıldığında Hemingway İspanya’da imiş, Ernest diye imzaladığı mektubun bir kısmında şöyle yazmış “Scott”a, Türkçe söylemeye çalışayım: “Cenneti nasıl düşlerdin merak ediyorum — Zengin monogamistlerle (tek eşlilerle) dolu güzel bir yer olurdu herhalde. Tekmil güçlü ve iyi aile çocukları, hepsi ölümüne içiyorlar. Ve senin için cehennem muhtemelen, içki alemleri düzenleyemeyecek denli fakir poligamistlerle (çok eşlilerle) dolu çirkin bir yer olurdu. 
Benim için cennet; en ön sıradan iki koltuğa kurulup boğa güreşi izlediğim büyük bir arena, benden başka kimsenin avlanmasına izin verilmediği bir alabalık akını ve şehirde iki güzel ev olurdu. Bu evlerden birinde karım ve çocuklarımla, tek eşli bir hayat sürerdim, onları gerçekten severdim. Diğer evin 9 ayrı katında dokuz güzel metresim olurdu…”

Mektubun devamında da Hemingway, tekeşlilik konusunda “takılmaya” devam ediyor Fitzgerald’a. Bunun nedenini de, yanılmıyorsam, yine Paris Bir Şenliktir’de aramalı: Yukarıda değinip geçtiğim penis muhabbetinde. Hemingway’in demesine göre bir gün Fitzgerald Hemingway’e gelir ve Zelda’dan başka bir kadınla yatmadığını söyler. Zelda ise, çirkinleşmeden nasıl anlatmalı, Scott’unkinin “küçük” olduğunu ve bu nedenle hiçbir kadını mutlu edemeyeceğini söylemektedir. İşte bunun üzerine Hemingway’in bürosuna gidilir, ölçümler yapılır. Hemingway, morali düzelsin diye Louvre müzesindeki heykellere bakmaya bile götürür Scott’ı. Burada bırakalım en iyisi; bütün bunların edebiyatla zerrece alakası yok zaten.
Sorumuz baki kalsın yine de: İki yazar dost olabilir mi? Sade böyük yazarlar değil, rate'ler edebiyat bozuğu yazarlar da dost olabilir mi? 
(Uyarı: Birbirini övüp durmayı  dostluk olarak almıyoruz elbette.)
22.Kasım.17
Sanatta her zaman olmaz ama bazen bir yönetmen oyuncusunu bulur, bir müzisyen şairini; öyle bir kimya oluşur ki aralarında, en güzel işleri, birlikte yaptıkları işler olur o saatten sonra. Yavuz Turgul ve Şener Şen de böylesi bir muhteşem ikili. Nedir, hay allah, bu ikilinin son buluşması olan Yol Ayrımı için çok olumlu konuşamayacağım. Karton karakterle dolu bir hikaye. Aksayan bir kurgu ve senaryo. Başta Rutkay Aziz olmak üzere oyuncu seçimindeki hatalar. Olmasaydı sonunuz böyle, diyesiyim.

Çok sıkı bir polisiye okuru muyum? Hiç de değilim. Ve fakat hiç okumuyor da değilim. Daha önce birkaç kitabını okuduğum Suphi Varım’ın Karanlıkta İki Ceset’ini okuyorum. Romanın su gibi akan polisiye hikayesi ve kurgusunun altında ise çok dilli, çok etnik gruplu, rengarenk bir şey var: Simirna. Büyük İzmir Yangınından önceki, 19. asır sonlarının, 20. asır başlarının güzelim İzmir’i. Yalnız bunun için, o İzmir’i görmek ve duymak için bile okunur Suphi Varım romanları.

Onur Çalı

Yorumlar

Bu blogdaki popüler yayınlar

Kadın Argosu ve "Kadın Argosu Sözlüğü"

Uğruna, tahtını/tacını terk eden krallar vardır. Çok sevilir, kıskanılır, tabanca çekilir, bıçak sıyrılır. Ölünür, öldürülür, gerekirse mahpus yatılır.
Anadır, bacıdır, teyzedir, haladır. Yavukludur, orospudur, metrestir, kapatmadır, yosmadır. Savaşların en büyük mağdurudur. Tecavüz edilir, esir alınır, satılır, köle yapılır. Tecavüzcü değil o asılır, çünkü yargıç erkektir.
Erkekleri de doğurur. Emzirir, besler, bokunu sidiğini temizler, donunu yıkar, pantolonunu ütüler yıllarca. Büyüdüğüne emin olunca, bir başka kadına devreder yaşatsın diye.
Biraz gecikse, kapılarda camlarda bekler sabaha dek. Ölse, gözüyle görmedikçe öldüğüne inanmaz, bekler ölene dek. Şili’de, Arjantin’de, Fransa’da, Ürdün’de hep aynıdırlar; 500, gerekirse 5000 hafta beklerler hiç yüksünmeden; katillere inat. Zalim dövmekten usanır, onlar beklemekten vazgeçmez.
Bu kadar çok işi ve adı olan kadının bir gizli dili de vardır haliyle. Daha doğrusu bilinir ama yazılmamış bir dildir bu. Bu dilin sözcüklerini, deyimlerini yi…

Çıkılacak Kız

Okuyan bir kızla çık. Parasını kıyafet yerine kitaplara yatıran bir kızla çık. Kitapları yüzünden dolabına sığamaz o. Okuyacağı kitapların listesini yapan, 12 yaşından beri kütüphane kartı olan bir kızla çık.
Okuyan bir kız bul. Okuyan bir kız olduğunu çantasında her zaman kitap taşımasından anlayabilirsin.[1] Kitapçıda, sevgiyle raflara bakan ve aradığı kitabı bulduğunda sessizce çığlık atandır o. Sahafta, eski bir kitabın sayfalarını koklayan fıstığı gördün mü? İşte o, okurdur. Hele sayfalar sararmışsa kesinlikle dayanamazlar.
Kahvecide[2] beklerken okuyan kızdır o. Fincanını dikizlersen, sütsüz kremasının yüzdüğünü görürsün çünkü o çoktan dalmıştır kitaba. Yazarın yarattığı dünyada kaybolmuştur. Sen de bir sandalye çek yanına. Sana ters ters bakabilir çünkü okuyan kızların çoğu rahatsız edilmek istemezler. Ona kitabı sevip sevmediğini sor.
Ona yeni bir kahve ısmarla.[3] Murakami hakkında ne düşündüğünü söyle.[4] Kardeşliğin ilk bölümünü bitirip bitiremediğini öğren.[5] Joyce’un Ulysse…

Havuçlu Pilav Meselesi

Yağmur yağıyordu, pis pis yağıyordu. Bu havada ancak yapabilecek bir şey bulanların, bulduklarını yapabilenlerin canı sıkılmazdı. Bense, gazetenin bilmecesini de çözmüş bulunuyordum. Bu kara gün pazar, başka türlü geçerdi.
Karımı düşünmek istedim: Gençti, güzeldi, şimdi akşam yemeğini hazırlamaya çalışıyor ve henüz mutfak işlerinden hoşlanıyordu. Epey çalışmama rağmen onu duygularımda canlandıramadım. Bu fena bir haldi. Ne yapmalı?
Radyo’ya gittim: Uzun dalga bomboştu, orta dalga da öyle… Uzun uzun esnedim.. kısa dalganın parazitleri arasında bir mucize çıktı: Bu enfes bir kemandı ve karımla, daha iki sevgiliyken dinlediğimiz bir…
Her şey canlanıverdi… İçimde kâinatı güzelleştiren, hayata mana veren o büyülü o heyecan belirmeye başlamıştı. Seslendim:
-  Hurrem…
Körpecik sesini işittim.
-  Efendim?
-  Gelsene biraz, dedim.
-  Ne var? diye sordu.
Ne var diye niçin soruyordu sanki? Ben onu güzel ve tatlı şeyleri paylaşmaktan başka ne için çağırırdım?
-  Gel hele! dedim.
-  Ama yemek yetişmeyecek so…

Mihman'ın Sesi

Akif Kurtuluş’un ilk romanı Mihman’da adı geçen şarkılardan hazırladığımız listeyi göreceksiniz aşağıda. Şarkı isimlerinin üstüne tıklayarak dinleyebilirsiniz.  Parantez içlerindeki isimler, alıntının yapıldığı bölüm adını, dolayısıyla alıntının anlatıcısını gösterir. İyi okumalar, iyi dinlemeler!
Estergon Kalesi: Ülkücü bir hocanın takımında iki devrimci topçuyduk. Ercüment Amca müessesenin yöneticilerinden biri olduğu için, takımın torpilli oyuncusu muamelesi görmüştüm başlarda. Benim faşolarla birlikte davranacağımı zannetmişti Cevdet. İdmanda ülkücüler teyp getirip Estergon Kalesi’ni dinletmeye başlayınca, bir gün ben de daha iyi bir teyp getirip dayadım Cem Karaca’dan Kavga’yı, Tamirci Çırağı’nı. Selda Bağcan… O günden sonra birbirimizin kademesine daha başka girmeye başladık.” (Avukat, s. 16) Yalan: Yolun karşı tarafına park ettiğim 306 İksir’e bindim. Hemen Yeliz’in kasetini koydum. İlk gençliğimden beri hastası olduğum bu kadının Yalan şarkısını dinleyerek Bölge Başkanlığı’na yola…

İLK GÖZ AĞRISI (23) : Engin Türkgeldi ve “Orada Bir Yerde”

Edebiyat ortamımız, ülkemizin diğer ortamlarından farklı değil. Yani, kaos hakim. Çok fazla kitap yayımlanıyor, eleştiri yok denecek kadar az ve sair. Bunlar hepimizin bildiği şeyler. Ve fakat ne şekilde, nasıl olursa olsun ilk kitabın heyecanı da ayrı. Hem, kağıt oyunu oynayanlar bilir; ilk elin günahı olmaz. İlk kitaplar da, tıpkı sonrakiler gibi, kusurlarıyla güzeldir. Kendimize ait, bize kendi yolumuzu açacak güzel yanlışlarımız olmazsa ne anlamı var yazmanın?
Bu ve benzeri düşüncelerden hareketle ilk kitaplarını çıkarmış yazarlarla söyleşi yapma fikri gelişti. İlk kitabını çıkarmış her yazara sorulabilecek ortak sorular belirlemeye çalıştım. Samimiyetle sorulan sorulara verilecek sahici cevaplar, belki, ortak dertlerimizi anlamaya, birlikte düşünmeye vesile olur. Hiçbir şey olmasa bile, bir yazar dostumuzun ilk göz ağrısının heyecanını paylaşmış oluruz. Onur Çalı



Kitapsız bir hevesli olmaktan kitaplı bir yazar olmaya giden süreç nasıl gelişti? Benim en baştan beri hevesli olduğum şey…

Filmlerde Kitap Var!

Kitaplarla yatıp kalkanlardansanız, izlediğiniz bir filmde okuduğunuz bir kitabı görünce gülümsersiniz, bir arkadaşınızı görmüş gibi. Daha önce tanışmadığınız bir arkadaşsa bu kitap, hemen bir kenara not ederseniz adını. Bazen, yönetmenler acımasız olur ve filmdeki karakterin elindeki kitabı göreceğiz diye pause tuşunu eskitmek zorunda kalırız. Neyse ki Anıl Altın ve Nazlı Karabıyıkoğlu, aşağıda okuyacağınız keyifli çalışmayı yapmışlar. 10 güzel filmde geçen kitaplar, hem sinemanın hem de edebiyatın ruhuna uygun bir şekilde yazılmış. Bakalım hangileri tanıdık size!
Solaris (Solyaris, 1972)
Sinema tarihindeki en özel yönetmenlerden biri olan Andrei Tarkovsky’nin Stanislav Lem’in aynı adlı kitabından uyarladığı Solaris (Solyaris, 1972), bir bilimkurgu başyapıtıdır. Başarısız bir uzay deneyinde bilim adamları ve özellikle baş karakter psikolog Kris Kelvin, hayalin her şeyi tatmin edip gerçekliği muğlaklaştırmasıyla birlikte, derin içsel yolculuklara çıkarlar. Başta eski karısı Khari olmak …